Koszykarskie Czarne Koszule

27.11.2009 - 17:17

Historia polonijnej koszykówki sięga lat 1925/1926, kiedy w Klubie powstaje sekcja „Gier Ruchowych”, obejmująca oprócz koszykówki także siatkówkę i hazenę. Polonia, obok AZS, YMCA i KS Varsovia, była jednym z prekursorów koszykówki w Warszawie.

W pierwszych ogólnopolskich rozgrywkach o mistrzostwo Polski, mających miejsce w 1928 r., uczestniczą dwie najlepsze wtedy warszawskie drużyny – KS Varsovia i właśnie Polonia. W tym historycznym turnieju Czarne Koszule zajęły piąte miejsce. W okresie międzywojennym koszykarze wywalczyli sobie miano najsilniejszego stołecznego zespołu, niemal rokrocznie zwyciężając w mistrzostwach Warszawy i uczestnicząc w finałowej fazie rozgrywek o mistrzostwo Polski (z jedynym wyjątkiem w roku 1937). Czarne Koszule wyspecjalizowały się w zdobywaniu tytułu Wicemistrza Polski, uzyskując to zaszczytne miano 6-krotnie (29, 31, 32, 34, 35, 39) - z tego względu warszawską drużynę nazywano „chronicznymi wicemistrzami” . W roku 1934 Polonia Warszawa zdobyła też tytuł zimowego Mistrza Polski (niestety, dopiero dwa lata później decyzją związku Gier Sportowych koszykówka w Polsce stała się dyscypliną halową).

Od początku lat trzydziestych Polonia była również aktywna w rodzącej się wówczas rywalizacji międzynarodowej. Początki były więcej niż zachęcające – w pokonanym polu zostawały najlepsze zespoły naszych sąsiadów, mistrzowie Czechosłowacji, Łotwy (kraj pierwszych mistrzów Europy) oraz Estonii. 

Nie można w tym podsumowaniu pominąć najwybitniejszych graczy Czarnych Koszul tamtego okresu, Wacława Zglińskiego, Jerzego Gregołajtisa, Edwarda Ałaszewskiego oraz w ostatnim okresie przed wojną - Henryka Jaźnickiego, Jerzego Rozsudowskiego i Bogdana Bartosiewicza.

Pierwszą prawdziwą gwiazdą nie tylko warszawskiej koszykówki był Wacław Zgliński, jeszcze w latach 20-tych XX w. nazywany „najlepszym polskim basketballistą”. Na igrzyskach olimpijskich w Berlinie w roku 1936 Polskę reprezentował Jerzy Gregołajtis, świetny strzelec, najwybitniejszy gracz Polonii w przekroju całego okresu międzywojennego. Z kolei brązowymi medalistami Mistrzostw Europy w roku 1939 zostali, obok Gregołajtisa, także dwaj inni gracze Czarnych Koszul, Jerzy Rozsudowski oraz Bogdan Bartosiewicz, późniejszy długoletni trener żeńskiej drużyny Polonii Warszawa.

Proces powojennej odbudowy sekcji postępował z wielkim trudem. Brak było obiektu, na którym można byłoby rozgrywać swoje mecze, zawodnicy zostali zaanektowani, czasem nawet wbrew ich woli, do innych klubów. Sekcja odradza się w roku 1948 i z mozołem przebija się do elity polskiej koszykówki z najniższej klasy rozgrywkowej (B klasy).  Pomaga w tym powrót do klubu reprezentanta Polski (uczestnika Mistrzostw Europy w roku 1947) nie tylko w koszykówce, ale i w piłce nożnej, Henryka Jaźnickiego. W roku 1951 Polonia Warszawa, prowadzona przez trenera, a niekiedy jeszcze i zawodnika, Włodzimierza „Wołodźkę” Maleszewskiego, powraca do elity polskich zespołów ligowych i niemal od razu zgłasza swoje aspiracje do krajowej czołówki.
W roku 1954 przy ul. Konwiktorskiej 6 powstaje hala do koszykówki, dla kibiców koszykarskiej Polonii obiekt niemal kultowy. Od tamtej pory władzom Stolicy nie udało się niestety przeprowadzić żadnej inwestycji w koszykarski obiekt, który służyłby koszykarzom najstarszego klubu sportowego Warszawy.

W sezonach 1953/54 oraz 56/57 Czarnym Koszulom udaje się natomiast po raz kolejny nawiązać do swojej tradycji, zdobywając kolejne tytuły Wicemistrzów Polski. W składzie zespołu główne role odgrywają reprezentanci Polski: Witold Zagórski, późniejsza koszykarska legenda trenerska, przez ponad 10 lat prowadził reprezentację Polski, Sławomir Złotkiewicz oraz Bogdan Karbownicki, zawodnik, który przez 14 sezonów gry w barwach Czarnych Koszul stał się jej symbolem, którego koszulka w czerwcu tego roku jako pierwsza powędrowała pod sufit hali przy ul. Konwiktorskiej 6. W drugim z tych tytułów swój udział mieli już dwaj zawodnicy, którzy przez okres kolejnych niemal dziesięciu lat stanowić będą o sile polskiej koszykówki – będącej wówczas, w latach 60-tych, europejską potęgą. Byli to znakomici strzelcy, Janusz Wichowski oraz Jerzy Piskun. Ich przyjście do zespołu znakomicie wzmocniło siłę drużyny w dalszym ciągu prowadzonej (z krótka przerwą na reprezentacyjną przygodę) przez znakomitego „Wołodźkę” Maleszewskiego. Wreszcie, w sezonie 1958/1959, zatem równo przed pięćdziesięcioma laty, nastąpił przełom – koszykarze Polonii Warszawa zdobyli we wspaniałym stylu tytuł Mistrzów Polski.

Ten historyczny sukces był dziełem niezapomnianego trenera Maleszewskiego oraz zawodników tworzących tę drużynę: kapitana  Witolda Zagórskiego, Janusza Wichowskiego, Bogdana Karbownickiego, Jerzego Piskuna, Tadeusza Bugaja, Marcina Herbsta, Jana Stanisława Nowaka, Wacława Komali, Mariana Winiarskiego, Rajmunda Wasielewskiego, Jerzego Klemczyńskiego, Witolda Jędrzejewskiego, Andrzeja Matei.

Podczas decydującego meczu z Wisłą Kraków, 15 lutego 1959 roku, „sala Polonii przeżywała oblężenie. Na czarnym rynku bilety na niedzielny mecz osiągały zawrotną cenę 100 złotych. Przedmeczowe napięcie, tak w szatniach, jak i na widowni, było niesamowite. Piekielnym okrzykiem przyjęto Czarne Koszule, niestety gwizdami przywitano zespół Wisły i od tej chwili bez sekundy przerwy sala huczała i szumiała”. Dzięki znakomitej grze całego zespołu, a przede wszystkim doskonałej dyspozycji lidera, Janusza Wichowskiego, zdobywcy 50 punktów w tym spotkaniu, Mistrzostwo Polski przypadło zawodnikom Polonii Warszawa. To było apogeum możliwości zespołu, jedyny tytuł mistrzowski w historii zdobyty przez koszykarzy najstarszego klubu Warszawy.

W kolejnym sezonie tytułu nie udało się już obronić. Do Legii odszedł charyzmatyczny trener Maleszewski, w kolejnym sezonie tą samą drogą podążają Witold Zagórski i Janusz Wichowski. Polonii zatem pozostaje tytuł wicemistrzowski. Jako zespół Mistrza Polski Polonia wystąpiła w rozgrywkach Pucharu Europy, gdzie wsławiła się pokonaniem w ćwierćfinale zespołu słynnej Barcelony. Niestety, w półfinale rozgrywek Poloniści nie sprostali już zespołowi Dynama Tbilisi, najsilniejszej wówczas drużyny klubowej Europy.

Te kluczowe osłabienia (Maleszewski, Wichowski, Zagórski) spowodowały, że w znakomitej dla polskiej koszykówki dekadzie lat 60-tych Polonii Warszawa nie udawało się zdobyć medalu mistrzostw Polski. Zespół, którego liderem po odejściu Wichowskiego stał się Jerzy Piskun – reprezentant Polski, olimpijczyk z Rzymu i Tokio, a następnie, od połowy lat 60-tych, Andrzej Nowak, plasował się z reguły w środku ligowej stawki. Obaj ci zawodnicy spędzili w barwach Czarnych Koszul dokładnie po 15 sezonów. Takie przywiązanie do klubowych barw nie było wśród polonistów rzadkością, w stołecznym klubie w latach 60-tych i 70-tych ważne role odgrywali m. in. Krzysztof Gula (13 lat gry w zespole), Wiesław Wypych (15 lat), krócej występował inny reprezentant Polski, Ryszard Likierski, za to do dzisiaj związany jest z Klubem jako ostatni prezes Koła Seniorów klubu.

W dekadzie lat 70-tych Czarnym Koszulom udało się dwukrotnie nawiązać do medalowych osiągnięć poprzedników. W roku 1972 Poloniści zajmują trzecie miejsce w ligowej tabeli, powtarzając osiągnięcie z roku 1930), zaś w roku 1976 zdobywają ponownie ... tytuł wicemistrzowski. Pierwsze z tych osiągnięć było dziełem trenera Andrzeja Gmocha (brata Jacka), zaś drugie autorstwem trenera Witolda Zawadzkiego. W obu swój udział mieli oczywiście A.Nowak, K.Gula i W.Wypych, a także kolejna ekipa młodych wychowanków – Zygmunt Prokop, Andrzej Żmuda, Zdzisław Raczek czy Jan Kwasiborski.

Niestety, srebrny medal roku 1976 był też ostatnim sukcesem przed nadciągającą katastrofą – w roku 1978 Polonia po raz pierwszy w historii doświadczyła spadku z ekstraklasy. Lata następne, aż do roku 2000 to okres ciągłego krążenia pomiędzy I i II ligą, awanse przeplatają się ze spadkami.

Pierwsza próba odbudowy silnej koszykówki w Polonii miała miejsce na początku lat 90., gdy prywatny już sponsor Michał Domański stworzył silny zespół z takimi zawodnikami jak wychowankowie Polonii Jacek Duda, Waldemar Sender, Waldemar Kijanowski, a którego liderem był znakomity i niepowtarzalny strzelec, Wojciech Królik, wzmocniony pierwszymi obcokrajowcami w barwach Polonii - Aleksiejem Ugriumowem i Wiktorem Żełudokiem. Ekstraklasowa przygoda tego zespołu trwała jednak tylko cztery lata. Niestety, kłopoty finansowe sponsora spowodowały, że ta - typowana do Mistrzostwa Polski - drużyna rozpadła się. Niemniej jednak, w tym okresie u boku starszych kolegów nastąpiła eksplozja talentów kolejnego pokolenia wychowanków Klubu, przyszłych reprezentantów Polski – Arkadiusza Miłoszewskiego (obecnie asystenta trenera Polonii 2011), Krzysztofa Sidora (kierownika drużyny Polonii 2011) oraz Michała Hlebowickiego.

Po tym krótkotrwałym przebłysku nastąpił okres wielkiego kryzysu, gdy zespół Polonii balansował wręcz na krawędzi spadku z II do III ligi.

Kolejnym punktem zwrotnym w historii polonijnej koszykówki było zaangażowanie się w działalność sekcji koszykarskiej Klubu nowego sponsora - Warbud S.A. i stworzenie przez sponsora w roku 2000 sportowej spółki akcyjnej. Klub wspierany przez Warbud szybko zyskuje awans do ekstraklasy i pnie się do góry w hierarchii polskiej koszykówki w okresie jej ponownego rozwoju. Efekty przychodzą szybko – w latach 2004 i 2005 Polonia Warszawa zdobywa kolejne brązowe medale Mistrzostw Polski. W barwach profesjonalnej drużyny pojawiają się nowe gwiazdy – Walter Jeklin (obecnie prezes Polonii 2011), Eric Elliott, Jeff Nordgaard, Ed O’Bannon, Otis Hill, rozwija się talent Łukasza Koszarka, do Klubu powracają kolejno jego wychowankowie – Arkadiusz Miłoszewski, Krzysztof Sidor, Michał Hlebowicki, na długie lata wiąże się z warszawską koszykówką obecny kapitan Polonii 2011, Leszek Karwowski. W roku 2005 ten dynamiczny rozwój ulega jednak załamaniu, Warbud S.A. wycofuje się ze sponsoringu sportowej spółki, która przeżywa poważne trudności finansowe.

W odpowiedzi na narastający kryzys Polonii S.S.A. w 2006 roku powstaje Fundacja Polonia 2011 – organizacja, która stawia sobie za cel odbudowę od podstaw siły polonijnej koszykówki. Założenia organizacyjne Fundacji na uroczystym koncercie inaugurującym jej działalność przedstawiają Jarosław Popiołek – założyciel Fundacji oraz Waldemar Marszałek, prezes KS Polonia. W myśl tych założeń, Polonia 2011 koncentruje się na pracy z młodzieżą. Na rezultaty nie trzeba długo czekać – w latach 2008 i 2009 juniorzy starsi Polonii 2011 dwukrotnie zdobywają tytuł Mistrza Polski. Drużyna ligowa Polonii 2011, stworzona przez Prezesa Klubu, Waltera Jeklina oraz chorwackiego trenera Mladena Starcevicia, której trzonem, obok kapitana Leszka Karwowskiego, są właśnie „złoci” juniorzy, po zwycięstwie w rozgrywkach I ligi w sezonie 2008/2009, dokładnie w 50 lat od największego sukcesu w historii Klubu, zdobywa awans do najwyższej klasy rozgrywkowej. Do tych właśnie medalowych tradycji zespół Polonii 2011 chce nawiązać w przyszłości.